مصطفى محقق داماد

37

مباحثى از اصول فقه ( فارسى )

تنها ظواهر قرآن را قابل درك و فهم و بهره‌بردارى همگان مىدانستند ، بلكه به عنوان بطون قرآن آنچه كه مطابق اغراض و اهداف آنان بود به قرآن نسبت مىدادند ؛ و فرقه متصوّفه همچنين اعتقادى را داشتند . در مقابل گروهى بنام اخباريّين از فرقه اماميّه كه سردسته آنها مرحوم ملا امين استرآبادى بود ، و عقايد خود را در كتابى بنام « فوائد المدنيّة » ابراز داشته ، معتقد بودند كه حتى ظواهر قرآن قابل بهره‌بردارى همگان نيست و تنها نصوص قرآن قابل استناد است . منظور از نصوص ، عبارت صريح و منظور از ظاهر آن است كه گرچه عبارت احتمال معناى ديگرى دارد ، كه در صورت مراد بايد قرينه‌اى برآن در كلام موجود باشد ، ولى در حال حاضر قرينه‌اى برآن معناى ديگر در كلام نيست و مىبايست به همين معناى ظاهرى تمسك جست . اخباريّين مىگفتند معانى قرآن را بايد ائمّه اطهار براى ما روشن سازند . مستند آنان رواياتى بود كه تفسير به رأى را منع نموده و افراد عادل را از اين عمل ممنوع ساخته‌اند . ولى اكثر قريب به اتّفاق اماميه كه طرفدار اجتهاد هستند ، معتقدند كه ظواهر قرآن قابل استناد است و حجّت براى احكام مىباشد . ارباب اجتهاد در پاسخ اخباريّين مىگويند كه بهره‌بردارى از ظواهر تفسير نيست بلكه به قول شيخ انصارى منظور از تفسير كشف قناع يعنى پرده‌بردارى است و حال اينكه در مورد ظواهر پرده‌اى نيست تا برداشته شود . و پرده‌بردارى ، در مورد بطون قرآن صادق است كه آن سوى ظواهر است و اين خود ائمّه اطهارند كه در موارد متعدّد ما را به سوى استفاده از